PEĆINA NAD VRAŽJIM FIROVIMA

Pećina nad Vražijim firovima (Đalovića pećina) najduža je pećina u Crnoj Gori, a njene prirodne vrijednosti se mogu mjeriti sa najljepšim pećinama u Evropi i svijetu. Istražena dužina pećine je oko 17,5 kilometara.[...]

NOVAKOVIĆA PEĆINA

Novakovića pećina se svrstava u red najznačajnijih speleoloških objekata u Crnoj Gori, koja je zbog svojih prirodnih odlika proglašena zaštićenim prirodnim područjem. Nalazi se na 28 kilometara od Bijelog Polja u srcu Vraneške doline.[...]

MUSTAFINA PEĆINA

Pećina se nalazi u selu Lazovići na Koritskoj visoravni. Nadmorska visina ulaza je 1318 m. Prema hidrološkim karakteristikama radi se o objektu sa stalnim vodenim tokom. Istražena dužina pećine je 405 m. [...]

PEĆINA OSOJA

Osoja se nalazi u selu Dobrakovo, na oko 14 km od Bijelog Polja. Najljepši dijelovi pećine su dvorana Sniježni čovjek u čijem centru dominira ogroman kip Jetija čija je visina šest metara, zatim Prolaz duhova, Koralni prolaz i odaja Med i mlijeko. [...]

VRŠKA PEĆINA

Vema zanimljiv speleološki objekat sa stalnim vodenim tokom i bogatim živim svijetom. Dužina pećine je 478 m a postoji realna mogućnost da dođe do povezivanja sa pećinom Vrški potok sa kojom postoji hidrološka veza.[...]

23.12.12

20.12.12

Đalovića pećina


„Pećina nad Vražjim firovima“ najduža je u Crnoj Gori i među najljepšim u svijetu.

TAJNE U UTROBI PEŠTERA

   Do sada je istraženo oko 17,5 kilometara pećine, procjenjuje se da speleologe očekuje još oko 200 kilometara podzemnih kanala. U dvorani “Katedrala”, priroda je izvajala impozantni stalagmit od 18 metara. “Veliki kanal” na pojedinim mjestima dostiže čak 60 metara.

   Na zapadnom obodu Pešterske visoravni, usječena je u krečnjački masiv Đalovića klisura. Idući uzvodno, kroz klisuru, poslije tri kilometra od Podvrške crkve, nalaze se Vražiji firovi. Iznad firova, stepenasto povezanih kotlastih udubljenja ispunjenih vodom, ulaz je u našu najveću i najljepšu pećinu.

   “Pećina nad Vražijim firovima”, kod Bijelog Polja, poznata i kao “Đalovića pećina”, najduža je u Crnoj Gori, a njene prirodne ljepote mogu se mjeriti sa najljepšim pećinama u Evropi i svijetu. Istraženo je oko 17,5 kilometara, a osim ljepote ovaj dragulj prirode karakteriše i, kako geolozi procjenjuju, oko 200 kilometara neistraženih podzemnih kanala smještenih u utrobi prostrane Pešterske visoravni.

   Speleološki odsjek Planinarskog saveza Beograda, u saradnji sa Geozavodom iz Beograda, počeo je prije 25 godina, u ljeto 1987., prva istraživanja ove pećine. U narednih nekoliko godina istraženo je blizu 12 kilometara pećinskih kanala. Posljednjih devet godina nova istraživanja radili su češki speleolozi, u saradnji sa Planinarsko-speleološkim klubom „Akovo”, iz Bijelog Polja. Istraženo je novih 5,5 kilometara, tako da je sada istražena dužina pećine oko 17,5 kilometara.

Preko “Bunara duhova” do “Velikog lavirinta”

   Pećina nad Vražjim firovima sastoji se od većeg broja kanala, hodnika i dvorana koji se prema položaju, i opšim morfološkim karakteristikama mogu podijeliti na više cjelina: “Kanal sa jezerima”, “Veliki lavirint”, “Veliki kanal”, a dio pećine u nastavku “Velikog kanala” koji je odvojen sifonima - “Kanal iza sifona”. Istraživanja posljednjih godina su usmjerena i u produžetku “Kanala sa jezerima”, i taj pravac se pokazao perspektivnim. Preronjena su tri sifona i istraženo novih kilometar i po kanala iza “Srksovog pomorskog puta”.

    Od prostranog ulaza, put kroz pećinu vodi kroz negostoljubivi “Kanal sa jezerima”. Ovaj dio pećine dosta je težak za savladavanje jer osim jezera ima dosta oštrih kosina i vertikala. Najuočljivija specifičnost “Kanala sa jezerima”, kako mu samo ime kaže, je veliki broj stalnih i periodičnih jezera. Stalnih jezera u ovom kanalu ima 15, a periodičnih između 20 i 30. To je dio pećine koji je još uvijek erozivno aktivan i nema mnogo pećinskih ukrasa.
Na “Kružnom toku”, u dvorani “Slavija”, može se nastaviti dalje “Kanalom sa jezerima” ili preko “Prusikovog saliva” popeti na gornji nivo pećine. Na velikoj “Raskrsnici” kanal desno, preko “Bunara duhova”, vodi u splet kanala koji se zove “Veliki” i “Mali lavirint”, a kanal lijevo, kroz očaravajuću dvoranu “Velikog crvenog saliva”, vodi u “Dugi kanal”.

   “Veliki” i “Mali lavirint” su splet petnaestak kanala različitih dimenzija. Nalaze se u gornjem dijelu pećine pa su akumulacije vode veoma male. Mnogi smatraju ovaj dio pećine najljepšim jer se tu nalazi i najveća koncentracija pećinskih ukrasa različitih vrsta, oblika i boja.

   “Veliki kanal” dominira u odnosu na ostale dijelove pećine svojim impozantnim dimenzijama. Prosječna širina je oko 8 metara, mada može da dostigne i 20, a prosječna visina oko 20 metara, dok na pojedinim mjestima dostiže čak i 60 metara, gdje se može smjestiti zgrada od 20 spratova. Posebno divljenje zaslužuje ogromna dvorana “Katedrala”, sa velikim stalagmitom koji je nazvan “Monolit”, a čija visina je oko 18 metara. To je najviši stalagmit u pećini, mada ima još nekoliko impozantnih, koji dosežu do deset metara.

Šesti sifon - ključ za Pešter 

   Četvrta cjelina nalazi se iza sifona. Taj dio pećine obiluje vodom i ima veliku koncentraciju pećinskih ukrasa. Prvi sifon je dug oko 20 metara. Nakon prvog sifona dolazi se do “Velike dvorane” iza koje se nalazi drugi sifon čija je dužina oko 70 metara. Ronjenje sifona zahtijeva veliku izvježbanost speleoronilaca. U ovom dijelu pećine nalazi se najveća dvorana i najduže jezero. Posebnu pažnju zavređuju dijelovi koji se zovu: “Veliki brat”, “Dvorana zelenih jezera”, “Puževe galerije”, “Brijač”, “Crvene galerije”,  kao i “Kristalna odaja” sa veoma lijepim i rijetkim pećinskim sedimentima. Istraživanje, u ovom pravcu, zaustavljeno je pred trećim sifonom, a postoji i još nekoliko neistraženih pravaca.

   Osim istraživanja na kraju “Dugog kanala”, posljednjih godina su preronjena i tri sifona u produžetku “Srksovog  pomorskog puta”. Nakon trećeg sifona otvorili su se novi, veoma obećavajući pravci za buduća istraživanja. Treba pomenuti da se pojavio i vodeni tok, a speleolozi su zabilježili i prelijep vodopad, visok oko šest metara. 

Katastar speleoloških objekata

   Speleolozi PSK „Akovo“, uz podršku „Regionalne razvojne agencije Bjelasica, Komovi i Prokletije“ i opštine Bijelo Polje,  upisali su u speleološke zapisnike više od 100 pećina i jama na području opštine Bijelo Polje. Radi se o velikom poslu jer za svaku pećinu i jamu urađena su brojna istraživanja, precizna mjerenja i topografski nacrti.  Osim toga urađena je obimna foto i video dokumentacija, a obilje podataka uskoro će biti dostupno na sajtu www.speleologija.me, koji je u izradi. Sve će biti prezentovno početkom maja, kada će biti promovisan i kraći film o ovim speleološkim istraživanjima.

   Speleolozi su istražili oko 26 kilometara podzemnih kanala, a zbir istraženih dubina je oko 2100 metara, što odgovara dubini od 700 spratova pod zemljom.

   Locirano je i opisano 65 pećina i 38 jama. Od toga sa stalnim ili povremenim vodenim tokom su 24 speleološka objekta, devet pećina su stalni ili povremeni izvori, a 15 su stalni ili povremeni ponori.

ZANIMLJIVOSTI PEĆINE NAD VRAŽJIM FIROVIMA:

  • Najveće jezero: „DUGO JEZERO“ – 220 metara 
  • Najviši stalagmit: „MONOLIT“ – 18 metara, dostiže visinu zgrade od šest spratova
  • Najveća dvorana: „VELIKI BRAT“,  čije su dimenzija fudbalskog igrališta, dužine 100 metara, širine 40 metara. 
  • Najduži kanal: „DUGI KANAL“ – oko 5 kilometara
  • Najduži sifon: „ČEŠKI“ – 70 metara


RAZOTKRIVANJE MITOVA

„PEĆINA NAD VRAZIJIM FIROVIMA“ JE NAJDUŽA PEĆINA NA PROSTORU DINARIDA. Netačno – Iako ima ubjedljivo najveći geomorfološki potencijal, „Pećina nad Vražijim firovima“ nalazi se na trećem mjestu najdužih pećina Dinarida. Duže od nje su pećinski sistem „Kita Gaćešina i Damirova puhaljka“, 21.909 metara, u Hrvatskoj, i Postojinska jama u Sloveniji (20.570).
ULAZ „PEĆINE NAD VRAŽIJIM FIROVIMA“ NALAZI SE U CRNOJ GORI, A NAJVEĆI DIO U SRBIJI. Netačno – Iako je smjer „Dugog kanala“, i kanala nakon sifona, orijentisan u pravcu Pešterskog polja, prema Srbiji, istraženi dio pećine je još uvijek u granicama Crne Gore.

POTENCIJALI „PEĆINE NAD VRAZIJIM FIROVIMA“ LAKO SE MOGU TURISTIČKI VALORIZOVATI. Netačno – „Pećina nad Vražjim firovima“ ima ogromne prirodne vrijednosti, ali ostali faktori su  negativni: nalazi se u dubini nepristupačne klisure, nema pristupnih puteva, pećina je u jednom dijelu aktivna, a potrebna su i ogromna finansijska ulaganja.

Autor: Željko Madžgalj

"Anatomija"


Na ovogodišnjem Skupu speleologa Hrvatske organizovano je takmičenje u najboljoj speleološkoj fotografiji a na takmičenju su učestvovali i speleolozi PSK Akovo iz Bijelog Polja.

Fotografija Mirsada Badžića „Anatomija“ osvojila je treće mjesto u kategoriji Podzemni živi svijet. Fotografija je snimljena u „Tajnoj pećini“ koja se nalazi u opštini Bijelo Polje. Na takmičenju je učestvovalo 19 autora a žiri je imao težak zadatak da u konkurenciji 72 fotografije odabere najbolje. Fotografije su na ocjenjivanje petočlanom stručnom žiriju Foto kluba Zagreb poslane bez imena autora i naziva fotografija, isključivo sa rednim brojem. Nabolje fotografije odabrane su u tri kategorije - "Speleološka fotografija", "Podzemni živi svijet" i "Podvodna speleološka fotografija", te nagradom Grand prix "Mladen Šebian - Negi" za najbolju fotografiju. Organizator cijelog skupa bilo je Društvo za istraživanja i snimanja krških fenomena - Dinaridi.

Radnici Porto Montenegra u Đalovića pećini


Zaposleni Porto Montenegra i klijenti ove prestižne marine prethodnog vikenda posjetili su Đalovića pećinu, najveću i najljepšu pećinu u Crnoj Gori.

Promotivna posjeta organizovana je posredstvom agencije “Montenegro plus” iz Tivta a ekspediciju su vodili bjelopoljski speleolozi, članovi PSK Akovo, koji su obezbijedili kompletnu speleološku opremu za 15 posjetioca iz Engleske, Amerike, Kanade, Irske, Islanda, Italije, Australije i većine država regiona.

- Prije posjete pećini, speleolozi su organizovali prezentaciju “Đalovića pećine” i prikazali film o pećinama i jamama na području opštine Bijelo Polje. Posjetioci su prošli najteži dio pećine u dužini od nekoliko kilometra i tamo proveli više od četiri sata. Spustili su se u “Bunar duhova”, prešli preko nekoliko jezera od kojih je najteže “Ćuti i trpi”, sve do dvorane “Slavija”. Pored osnovnih upustava o kretanju kroz pećinu, posjetioci su saznali i kako nastaju i koji su najčešći oblici pećinskih ukrasa koje je priroda stvarala milionima godina. Ekspedicija je prošla kroz netaknutu prirodu Đalovića klisure, koja je, zbog svoje posebnosti, zaštićena kao spomenik prirode. Na kraju puta, u selu Đalovići, na obroncima Koritske visoravni, posjetioce je ljubazno dočekala i ugostila porodica Mite Đalovića, ispričao je član PSK Akovo Željko Madžgalj.

Novakovića pećina


Novakovića pećina se po mnogim karakteristikama svrstava u red najznačajnijih speleoloških objekata u Crnoj Gori, koja je zbog svojih prirodnih odlika od strane Republičkog zavoda za zaštitu prirode proglašena zaštićenim prirodnim područjem.

SKRIVENO BLAGO U SRCU VRANEŠA

Nalazi se na 28-om kilometru puta od Bijelog Polja prema Pljevljima, u srcu Vraneške doline. Magistralnim putem do sela Muslići u blizini Tomaševa je 25 kilometara, a zatim se putuje tri kilometra makadamom, koji od seoske crkve (u Vranštici) vodi do vrela rijeke Vranštice i lokaliteta Novakovića stijene. Iznad vrela, na 100 metara uz lijevu ivicu velikog siparišta, nalazi se ulaz u pećinu.

Do pećine se može doći i pješačenjem od crkve kroz veoma lijep kanjon rijeke Vranštice u dužini od tri kilometra. Staza prati tok bistre rijeke sa brzacima i manjim vodopadima, a ljubiteljima prirode pruža nezaboravan doživljaj sa brojnim mjestima za odmor. Na kraju rječnog toka je vrelo Vranštice, koje nastaje od rijeke Stožernice, koja ponire na Stožerskoj visoravni. Ponornica Stožernica je glavni „krivac“ za nastajanje brojnih hodnika Novakovića pećine.

U pećinskom lavirintu mnogi su zalutali tragajući za blagom

Prema morfološkim karakteristikama, Novakovića pećina je razgranat speleološki objekat. Mještani su zbog brojnih isprepletanih kanala imali poseban strah od ulaska u pećinu, koji je pojačavan pričama da su mnogi znatiželjnici zalutali, tako da su satima tumarali kroz pećinski lavirint, bezuspješno pokušavajući da nađu izlaz. Ipak, želja da se otkrije skriveno blago, o kojem govore brojne legende, bila je jača od straha. Blago nikada nije otkriveno, osim onog kojeg je priroda stvarala milenijima – kap po kap.

Tokom brojnih istraživanja pećine, speleolozi su nailazili na fluorescentne oznake, obilježja u pijesku ili rastegnuti kanap, koji su lovci na blago ostavljali kako bi se lakše vratili do ulaza. Strahovi su bili neopravdani jer su istraživanja, detaljna mjerenja i spelološki nacrt pokazali da su svi kanali kružni i da se ponovo spajaju sa glavnim kanalom.

Galerija u čast Dada Đurića

Dužina Novakovića pećine je 605 metara, što je svrstava u duge spelološke objekte. Na spisku najdužih pećina u opštini Bijelo Polje nalazi se na drugom mjestu, iza izuzetno duge Pećine nad Vražjim firovima (Đalovića pećine). Ulaz je malih dimenzija (širina - 1,80m, visina - 0,65m). Poslije nekoliko metara uskog, ulaznog kanala, pećina se „otvara“ u veću prostoriju dimenzija 4 x 20 m. Pećina je laka za prolazak, a jedino teže mjesto se nalazi nedaleko od ulaza na mjestu zvanom „Kula“, gdje se na kraju uskog provlačenja nalazi manji skok od tri-četiri metara.

Najljepši djelovi pećine su „Skrivena odaja“, koja se nalazi u gornjem dijelu pećine, kao i dijelovi koji se zovu „Začarani grad“, „Pikaso“, „Ram“ i „Galerija Dada Đurića“. Najviša kota u pećini je u kanalu „Strmenica“, a najniža na kraju podzemnog rječnog toka. Ukupna visinska razlika između najviše i najniže kote je 50,20 m.


Preko spusta „Križaj“ do „Biserne obale“

Novakovića pećina je objekat sa stalnim vodenim tokom, a prema hidrogeološkoj funkciji predstavlja periodični izvor (vrelo na preskok - intermitentno vrelo). Najvažnija karakteristika tla u pećini su velike naslage pijeska, koju voda unosi kroz brojne dimnjake i prozore kao i podzemnim rječnim tokom. Posebno mnogo pijeska ima u dijelu pećine koji se zove „Pješčanik“ i „Križaj“. Na spustu „Križaj“ (gdje je nagib kanala veći od 30° a ime je dobio po poznatom slalomašu Bojanu Križaju) u jednom trenutku bilo je toliko naslaga pijeska da su speleolozi morali da ga uklanjaju, kako bi otvorili kanal i prošli do „Biserne obale“ i podzemnog rječnog toka. Kraći vodeni tok počinje i završava se sifonima.

Potencijal za dalja istraživanja pećine su značajna i posebno se odnose na dio iza dotočnog sifona, kao i na brojne nepristupačne prozore i dimnjake, čije savladavanje zahtijeva izuzetan napor i posebnu opremu. Od šest dimnjaka, ispenjana su dva. Dimnjak koji se zove „Laso“ ispenjan je nabacivanjem užeta na stalagmit, koji se nalazi na ivici vertikale. Ovaj dimnjak je produžio pećinu za oko 30 metara. Dimnjak, zvani „Pucanj u prazno“, ispenjan je „ubijanjem“ 6 boltova (klinova), ali se ovaj pravac brzo završio neprolaznim suženjem.

Na kraju treba istaći i problem vezan za devastaciju pećine. Iako pećina ima pravnu zaštitu kao spomenik prirode, njena pristupačnost, prohodnost i loša ekološka kultura su doveli do velikih oštećenja, lomljenja pećinskih ukrasa u najljepšim djelovima pećine.

 Mjerenja:


  • Nadmorska visina ulaza Pećine: 903 m
  • Dužina Pećine: 605 m
  • Dubina: 33,90
  • Visinska razlika: 50,20
  • Temperatura vazduha: 8 - 8,7 °C
  • Vlažnost vazduha: 100%.
  • Temperatura vode u podzemnom toku: 8,4°C
  • PH vrijednost vode u podzemnom toku 7,65


Skriveno blago

Prema legendi koja se i danas prepričava u Vranešu, iz Novakovića pećine vodi hodnik do Žute pećine, odakle ide dalje i jednim svojim krajem izlazi na sami vrh Žute litice, koja se zove Novakovića stijene. Od ove litice počinje prostrana površ, koja se zove Kosovo polje. Legenda dalje kaže da od Žute pećine drugi krak podzemnog kanala vodi do sredine Kosova polja, gdje je nekad postojao prirodni izlaz. Ovi podzemni hodnici su, prema predanju, veoma široki i visoki, a na mjestu gdje je bio izlaz na Kosovu polju nalazila se velika podzemna dvorana. Na tom mjestu nalazio se manastir. Legenda kaže da je veliki krst na kubetu manastirske crkve bio od čistog zlata i da se njegov sjaj nadaleko vidio, jer je virio iznad zemlje na Kosovu polju. Namjernik je do ovog manastira mogao doći samo stepeništem kroz otvor na Kosovu polju. Nekada davno, da bi spasili manastir i crkveno blago od turskih ili nekih drugih osvajača, monasi su skinuli zlatni krst i kube, pažljivo zazidali otvor, zamaskirali ga zemljom i posijali sjeme lijeske.


Crni ovan – čuvar odaja sa zlatom

U litici iznad Vrela rijeke Vranštice postoji nekoliko pećina. Novakovića i Žuta pećina su jedna iznad druge a po predanju ove dvije pećine su povezane kanalima. Pristup do Žute pećine je težak i u nju se može ući samo pomoću stepenica ili skela. Za ovu pećinu se vjekovima pričalo kako je u njoj skriveno ogromno blago. Mještani su često pokušavali da u nju uđu ali bezuspješno.

Negdje oko 1900. godine u nju je uspio da uđe Mušo Muslić, iz obližnjeg sela, uz pomoć nekoliko komšija. Popeli su ga u pećinu pomoću skela i tamo se dugo zadržao. Društvo mu se uplašilo, zvali su ga ali se on nije javljao, na kraju su se popeli za njim i izvukli ga polumrtvog. Napravili su nosila i ponijeli ga do kuće, gdje je bolovao 90 dana. Kad se osvijestio i oporavio, pričao je da je se u pećini nalazi mnogo odaja i da je na kraju naišao na jezero preko kojeg je bila prebačena greda. Na zidu su bili neki nerazumljivi natpisi, a kad je prešao preko jezera, došao je do sobe u kojoj je otkrio veliko blago koje je čuvao crni ovan sa velikim rogovima. Kad je počeo da zgrće blago, ovan se zaletio na njega i snažno ga udario rogovima. Bježeći kroz pećinu, Mušo se pred samim ulazom onesvijestio. U tom trenutku drugovi su ga polumrtvog izvukli napolje.


Turističko uređenje pećine

Novakovića pećina se po mnogim karakteristikama svrstava u red najznačajnijih speleoloških objekata u Crnoj Gori, koja je zbog svojih prirodnih odlika od strane Republičkog zavoda za zaštitu prirode proglašena zaštićenim prirodnim područjem. U posljednje vrijeme su aktuelna razmišljanja da se Novakovića pećina uredi kao turistička atrakcija. Pozitivne strane stavljanja Novakovića pećine u turustičke svrhe jesu njena pristupačnost i prohodnost, a negativno je to što je pećina periodično hidrološki veoma aktivna kao i to što je brojnim ulascima znatno oštećena.


Autor: Željko Madžgalj
Foto: Mirsad Badžić



Pećina „skriva“ blago Latina iz Brskova

Za Novakovića pećinu, nedaleko od Tomaševa, „vjeruje se“ da skriva „nebrojeno blago Starine Novaka“, koji se u njoj, navodno, sa svojim hajducima skrivao od Turaka.

Po jednoj drugoj legendi, koja se vezuje za propast Brskova, u Novakovića pećini skriveno je blago Latina, koji su živjeli u Brskovu, nekad razvijenom trgovinskom centru. U Brskovu su, kazuje legenda, nekada živjeli Latini, a gradom je upravljao kralj, koji se navodno zvao Bučan, a u susjedstvu, preko Lima, vladao je srpski kralj, koji se zvao Župan ili Džupan (zamjena titule imenom). Kraljevi su, prema legendi, bili pašenozi. Kada je srpska kraljica došla kod svoje sestre u goste, latinski kralj htio je da je obljubi, ali ona lukavstvom pobježe preko Lima. Latini sustigoše njenu pratnju i pobiše je. Srpski kralj zbog ovoga napade na grad (Brskovo), osvoji ga i popali, a Latini se razbježaše. Neki se, navodno, kasnije povratiše i poniješe dio zakopanog blaga. Neki pobjegoše put Vraneša i zlato sakriše u Novakovića stijenama, za kojim mještani uzaludno tragaju.

Autor: Veselin Konjević